ارقام منتشر شده در گزارش تازه مرکز آمار ایران از حساب‌های ملی فصلی می تواند نمای کلی از آنچه بر رشته فعالیت های اصلی اقتصاد در یک دوره 90 ورزه گذشته را ارائه کند؛ اما این نما بسیار کلی و مختصر است. برای تحلیل بازار مسکن اعداد رشد اقتصادی می‌گویند حجم فعالیت تولیدی ساختمان چگونه تغییر کرده، اما درباره همه تحولات بازار مسکن، از اجاره و قیمت‌ها تا رفتار سرمایه‌گذاران، پاسخ کامل نمی‌دهند. در این گزارش فصلی ارزش افزوده بخش ساختمان در بهار ۱۴۰۵ نسبت به فصل مشابه سال قبل ۶.۴ درصد کاهش یافته است. در این اعداد گزارش شده مواردی بیان شده و مواردی پنهان مانده که در این گزارش مختصرا به آن می پردازیم.

بازار مسکن تهران پس از یک دوره ثبات نسبی در ماه‌های ابتدایی تابستان، از نیمه دوم شهریور وارد فاز افزایشی شده است.بررسی فایل‌های ملکی روز اول پاییز نشان می‌دهد این روند صعودی شدت گرفته و میانگین قیمت‌های پیشنهادی در ابتدای مهرماه از مرز ۲۳۰ میلیون تومان به ازای هر مترمربع عبور کرده است.

آمار منتشر شده از مرکز آمار ترکیه (TÜİK) درباره فروش مسکن به اتباع خارجی نشان می‌دهد بازار خرید ملک توسط اتباع خارجی در ترکیه نسبت به سال‌های اوج خود بسیار کوچک‌تر شده، اما ترکیب خریداران تغییر چندانی نکرده است. ایرانی‌ها همچنان یکی از مهم‌ترین گروه‌های خریدار باقی مانده‌اند. خرید مسکن توسط ایرانی‌ها در این دوره روندی نوسانی داشته، اما از ابتدای تابستان شتاب بیشتری گرفته است. مجموع خرید ایرانی‌ها از ژانویه تا اوت ۲۰۲۶ به ۱۱۰۳ واحد مسکونی رسیده است. تنها در سه ماه تابستان، ایرانی‌ها ۴۹۹ واحد مسکونی در ترکیه خریداری کرده‌اند.

رئیس اتحادیه مشاوران املاک تهران با اشاره به تداوم رکود در بازار مسکن گفت: گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد سطح قراردادهای خرید و فروش همچنان پایین است و در نیمه دوم سال نیز، در صورت نبود اتفاق خاص، انتظار تغییر محسوسی در بازار نداریم.

عباس آخوندی، وزیر اسبق راه و شهرسازی در نشستی با موضوع حکمروایی شهری گفت: اینکه در یک شهر، منطقه‌ای مانند منطقه یک و در سوی دیگر منطقه‌ای مانند منطقه ۱۸ وجود داشته باشد، وحشتناک است. این میزان از قطبی‌شدن کم‌نظیر است. این قطبی‌شدن ناشی از فروختن شهر است.

پردیس در سال‌های اخیر به یکی از گران‌ترین شهرهای جدید اطراف تهران تبدیل شده است. برخلاف پرند که بخش قابل توجهی از بازار آن همچنان تحت تاثیر پروژه‌های مسکن دولتی و مهر قرار دارد، در پردیس موقعیت فاز، کیفیت ساخت و سال احداث ساختمان نقش پررنگ‌تری در تعیین قیمت دارد.میانگین قیمت هر مترمربع آپارتمان در فایل‌های بررسی‌شده در پردیس حدود ۸۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و در پرند حدود ۳۵ میلیون تومان به دست آمده است.این فاصله قیمتی متاثر از تفاوت در کیفیت پروژه‌ها، سابقه ساخت، موقعیت فازها و نوع توسعه شهری .

نهضت ملی مسکن با این وعده شکل گرفت که دولت بتواند با استفاده از زمین های دولتی و تسهیلات بانکی هزینه نهایی ساخت مسکن را برای گروه‌های فاقد مسکن کاهش دهد. در این ایده زمین که یکی از پررنگ‌ترین اجزای قیمت مسکن را دارد، از طریق دولت تامین می‌شود و در ادامه‌ی مسیر، تامین مالی پروژه با آورده متقاضی و تسهیلات بانکی همراه خواهد شد.
این مدل در ادامه مسیر با چالش‌های جدی روبه‌رو شده است. افزایش هزینه‌های ساخت باعث شده تا آورده‌‌ی اولیه‌ی پیش‌بینی‌شده، پاسخگوی هزینه‌ها نباشد و متقاضیان با درخواست‌های مکرر برای پرداخت مبالغ بیشتر مواجه شوند؛ و این موضوع، اکنون یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌ها درباره آینده نهضت ملی مسکن است. تامین مالی و جبران افزایش هزینه‌های پروژه در میان سه ضلع دولت، پیمانکار و متقاضی سرگردان است. هر سه طرف با محدودیت‌های خود مواجه‌اند و هنوز مشخص نیست بار اصلی افزایش هزینه‌های ساخت در نهایت بر دوش کدام بخش قرار خواهد گرفت.

نهضت ملی مسکن با یک ایده مشخص آغاز شد؛ دولت زمین را تأمین کند، بانک‌ها تسهیلات بدهند و متقاضی نیز بخشی از هزینه ساخت را از محل آورده خود تأمین کند تا مسکن برای خانوارهای فاقد خانه دست‌یافتنی‌تر شود. اما افزایش شدید هزینه‌های ساخت، این مدل را با یک مسئله جدی مواجه کرده است: فاصله میان هزینه واقعی پروژه‌ها و منابعی که برای آنها پیش‌بینی شده است.

بررسی فایل‌های اجاره واحدهای تجاری در پاساژها و مجتمع‌های خرید تهران نشان می‌دهد هزینه حضور در بازارهای تجاری پایتخت فاصله قابل‌توجهی با یکدیگر دارد؛ فاصله‌ای که فقط به محله محدود نمی‌شود و به عواملی مثل میزان تردد مشتری، جایگاه واحد در پاساژ، طبقه، پاخور، برندهای حاضر در مجتمع و سطح خدمات آن بستگی دارد.

در جنوب تهران، فاصله قیمت مسکن فقط میان مناطق نیست؛ در بعضی موارد، دو محله در یک منطقه می‌توانند نزدیک به ۹۰ درصد اختلاف قیمت داشته باشند. بررسی نزدیک به هزار فایل آگهی رهن و اجاره در مناطق ۱۵، ۱۶، ۱۸، ۱۹ و ۲۰ تهران نشان می‌دهد که بازار مسکن در جنوب پایتخت، برخلاف تصور رایج، بازاری یکدست نیست.