گزارش تازه (UN-Habitat) تصویری قابلتأمل از وضعیت مسکن ایران در مقایسه با سایر کشورهای جهان ارائه میدهد. دادههای این گزارش نشان میدهد اگرچه موجودی مسکن کشور در سالهای اخیر افزایش یافته، اما سرعت رشد کمبود مسکن بهمراتب بیشتر بوده است؛ موضوعی که از عمیقتر شدن شکاف میان عرضه و تقاضای واقعی حکایت دارد.
آنجا که سقف وام ودیعه مسکن از محل ماده ۴ قانون جهش تولید مسکن در سال جاری برای مستاجران تهرانی به ۳۶۵ میلیون تومان رسیده است، اکوایران برای سنجش قدرت خرید این تسهیلات، فایلهای رهن کامل بازار اجاره تهران را تا سقف ۵۰۰ میلیون تومان بررسی کرده است. این وام با نرخ سود ۲۳ درصد از طریق سامانه جامع طرحهای حمایتی مسکن قابل دریافت است. بر اساس مصوبه دولت، سقف این تسهیلات در مراکز استانها ۲۸۰ میلیون تومان، در سایر شهرها ۱۸۵ میلیون تومان و در روستاها ۷۵ میلیون تومان تعیین شده است.
در بسیاری از بحثهای عمومی بازار مسکن، وقتی قیمت خانه یا اجاره بالا میرودیکی از متهمین، دلاری قیمتگذاری کردن است. استدلال میکنند وقتی مالک قیمت ملک یا اجاره را با دلار میسنجد، هر جهش نرخ ارز مستقیما به افزایش قیمت مسکن منجر میشود؛ پس اگر قیمتگذاری دلاری متوقف شود، شاید بتوان از رشد قیمتها جلوگیری کرد. اما این رابطه را نمیتوان به همین سادگی از علت به معلول نسبت داد. در بسیاری از موارد، دلاری شدن بازار مسکن محصول نهایی سالها تورم، سقوط ارزش پول ملی، نااطمینانی اقتصادی و بیاعتمادی به قراردادهای بلندمدت است. یک پژوهش تازه درباره بازار اجاره آرژانتین در سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳، با بررسی بیش از یک میلیون آگهی ملکی، نشان داده که چرا مالکان در یک اقتصاد تورمی، اجاره را به دلار تعیین میکنند و این انتخاب چه اثری بر رفتار قیمتها دارد؟ این مطالعه با عنوان “روی آوردن به ارز غالب و پویاییهای مکانی” شواهدی از دلاری شدن بازار اجاره در قالب یک مقاله پژوهشی در پایگاهSSRN منتشر شده و دادههایی مانند مبلغ و ارز آگهی، متراژ، نوع و امکانات ملک، مدت حضور در بازار و موقعیت جغرافیایی آن را بررسی کرده است.
هدف نویسندگان فقط این نیست که نشان دهند دلار در کدام مناطق یا چه نوع املاکی بیشتر استفاده میشود. آنها میخواهند به دو پرسش اساسی پاسخ دهند: چه عواملی مالکان را به انتخاب دلار بهجای پزو سوق میدهد و این انتخاب چگونه مسیر انتقال شوک ارزی به اجارهبها را تغییر میدهد؟
هر سال با آغاز فصل جابهجایی، وام ودیعه مسکن دوباره به یکی از مهمترین وعدههای حمایتی دولت تبدیل میشود. امسال هم سقف این وام برای مستأجران تهرانی به ۳۶۵ میلیون تومان افزایش یافته و ۳۰۰ هزار میلیارد تومان منابع برای پرداخت آن اختصاص داده شده است. اما سؤال اصلی اینجاست؛ آیا این وام واقعاً از مستأجران حمایت میکند؟




